W czym problem?

Beskidzkim lasom grozi katastrofa. Masowo obumierają drzewa świerkowe. Może to doprowadzić do różnorodnych problemów przyrodniczych i społecznych. Przyczyn jest kilka. Sadzenie złych gatunkowo drzew świerkowych, ocieplenie klimatu, inwazja kornika czy też ogromny rozwój opienki niszczącej świerkowe systemy korzeniowe. Niezbędna jest wieloletnia akcja wycinki drzew świerkowych i sadzenia na ich miejsce rodzimych gatunków, m.in. buka, jodły.

Program „Ratujmy beskidzkie lasy” dotyczy wsparcia informacyjnego potrzeby przebudowy lasów świerkowych w Beskidach, a także informować ma odbiorców o roli lasów i drzew w naszym życiu. Partnerem kampanii jest Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Katowicach. Obejmuje ona wiele form informacji i edukacji głównych odbiorców, czyli mieszkańców terenów beskidzkich nadleśnictw. Chcemy także docierać do turystów i właścicieli licznych działek rekreacyjnych z woj. śląskiego. Przygotujemy warsztaty, wystawy edukacyjne, konkursy, liczne wydawnictwa. Głównym wydarzeniem będzie organizacja festynu edukacyjnego oraz sadzenie modelowego lasu przez artystów, lokalnych liderów, dziennikarzy i młodzież szkolną. Poprzez różnorodne formy edukacji chcemy budować także poczucie odpowiedzialności i znaczenia dla naszego życia i rozwoju gospodarczego jakie mają lasy.

Lasy górskie odgrywają szczególną rolę w środowisku. Chronią glebę przed erozją. Magazynują duże ilości wody pochodzącej zarówno z opadów, jak i z topniejących śniegów, a tym samym łagodzą falę powodziową. Góry to tereny źródliskowe. Tu bierze początek wiele głównych rzek. To także środowisko życia tak rzadkich zwierząt, jak głuszec, ryś, wilk, niedźwiedź, czy mała koszatka. Genezą zjawiska zamierania świerka w Beskidach jest zmiana składu gatunkowego drzewostanów w XIX wieku, kiedy to zaczęto na ogromną skalę wprowadzać monokultury świerkowe, niewiadomego pochodzenia gatunkowego. Natomiast naturalnymi zespołami powinny być tu zespoły buczyny karpackiej – drzewostany bukowo-jodłowe. W ostatnich latach nałożyło się kilka czynników przyspieszających zamieranie beskidzkich lasów.

Są to:
• niekorzystne warunki klimatyczne (mrozy, susze, silne wiatry),
• gradacje owadów liściożernych (np. gwałtowny wzrost populacji kornika drukarza),
• uszkodzenia mechaniczne drzew,
• gazowe i pyłowe zanieczyszczenia atmosfery i kwaśne deszcze,
• szkodniki pni (owady kambio i ksylofagiczne),
• choroby grzybowe powodujące ostateczne zamieranie drzew i drzewostanów.

Przez dwa ostatnie stulecia zalesiono świerkiem ponad 70% naturalnego środowiska buczyny karpackiej. Mimo iż przez ostatnie lata prowadzono przebudowę gatunkową drzewostanu w całych Beskidach, świerk nadal zajmuje ponad 60% powierzchni lasu, przy jedynie 19% buczyny. Leśnicy podkreślają, że widoczny jest wyraźny jego nadmiar. Normy w ekosystemie beskidzkim nie powinny przekroczyć 40% świerku, gdy tymczasem w wielu kompleksach leśnych przekraczają 80%. W ostatnich latach proces zamierania świerków bardzo przyspieszył. Wręcz grozi nam katastrofa naturalna, która może doprowadzić do licznych problemów gospodarczych i społecznych. Leśnicy obserwując ten proces zainicjowali wiele działań, mających na celu zahamowanie tego zjawiska. Jednym z wiodących jest: „Program dla Beskidów” – kompleksowy i jednocześnie szczegółowy program ratunkowo-zaradczy.

Głównym zadaniem jest doprowadzić do zgodności składów gatunkowych lasów z siedliskiem. Świerk powinien rosnąć na określonych stanowiskach. Naukowcy podkreślają, że na średnich wysokościach głównymi gatunkami powinny być jodły i buki. Zamieranie drzewostanów świerkowych w Beskidzie Śląskim i Żywieckim wymaga, jako zjawisko przyrodnicze, stałego monitoringu i kontynuowania badań naukowych. Istotne jest także kontynuowanie działań informacyjnych w odniesieniu do właścicieli lasów niepaństwowych, a także działania mobilizujące właścicieli lasów do zapewnienia minimum sanitarnego w ich lasach. Zadaniem Lasów Państwowych jest spowolnienie procesu zamierania lasów w Beskidach – powstrzymać się go nie da. A to spowolnienie jest potrzebne po to, aby zdążyć z gatunkową przebudową.

Karina Paczkowska, Wojciech Owczarz

Zdjęcia Nadleśnictwo Ustroń, Wojciech Owczarz, Dariusz Paczkowski